Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης / Sociology of Education
Section outline
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Περιγραφή
Η Εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους πλέον θεμελιώδεις θεσμούς των νεότερων κοινωνιών. Αν και μπορούμε να φανταστούμε τις κοινωνίες μας με διαφορετικά πολιτικά καθεστώτα ή θρησκευτικά δόγματα, δύσκολα θα μπορούσαμε να τις φανταστούμε χωρίς σχολεία.
Στο μάθημα Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (ΕΚΠΚ248) θα εξετάσουμε τις κοινωνικές λειτουργίες της εκπαίδευσης και τον ρόλο της εκπαίδευσης στην (ανά)παραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων και των έμφυλων διακρίσεων.
Βασικά ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν είναι τα εξής: Ποιες είναι οι βασικές κοινωνικές λειτουργίες της εκπαίδευσης; Πώς οι λειτουργίες αυτές ικανοποιούνται στους διαφορετικούς τύπους εκπαιδευτικών συστημάτων; Υπάρχει εκπαιδευτική ισότητα; Ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην αναπαραγωγή της κοινωνικής ανισότητας στην εκπαίδευση; Πώς αναπαράγονται τα έμφυλα στερεότυπα στην εκπαίδευση; Πώς αντιδρούν οι μαθητές και οι μαθήτριες στη σχολική κουλτούρα; Πώς επηρεάζει η αλληλεπίδραση εκπαιδευτικού και μαθητών τη σχολική επιτυχία;
Για να απαντήσουμε στα παραπάνω ερωτήματα θα εξοικειωθούμε με τις βασικές κοινωνιολογικές προσεγγίσεις στον χώρο της εκπαίδευσης (λειτουργισμός, μαρξισμός, συμβολική αλληλόδραση) και το έργο των βασικών θεωρητικών (Bourdieu, Bernstein)
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Συγγράμματα
Φραγκουδάκη, Αν. (1985). Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στο σχολείο. Αθήνα: Παπαζήσης
Λάμνιας, Κ. (2002). Κοινωνιολογική θεωρία και εκπαίδευση. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Θάνος, Θ. (2017). Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Αθήνα: Gutenberg
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Ενδεικτική βιβλιογραφία μαθήματος
Εισαγωγικά:
Blackledge, D.& Hunt, B. (1994), Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Θάνος, Θ. κ.α. (2017), Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης: Εισαγωγή σε βασικές έννοιες και θεματικές. Θεσσαλονίκη: Gutenberg.
Λάμνιας, Κ. (2002). Κοινωνιολογική θεωρία και εκπαίδευση. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Φραγκιουδάκη, Αν. (1985), Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στο σχολείο. Αθήνα: Παπαζήσης.
Boronski, T. & Hassan, N. (2025), Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (Μετ. Ι. Βραχωρίτου). Αθήνα: Πεδίο.
Emile Durkheim:
Durkheim, E. (2012), Εκπαίδευση και κοινωνία. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρης.
--- (2014), Η εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
Basil Berstein:
Bernstein, B. (1989). Παιδαγωγικοί κώδικες και κοινωνικός έλεγχος, Ι. Σολομών (μετ). Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
Pierre Bourdieu:
Bourdieu, P. (1996), Οι Κληρονόμοι. Αθήνα: Ινστιτούτο του βιβλίου- Καρδαμίστα.
--- (2014), Η αναπαραγωγή. Στοιχεία για μια θεωρία του εκπαιδευτικού συστήματος. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
Θεωρίες Αντίστασης:
Willis, P. (2012), Μαθαίνοντας να δουλεύεις. Πώς τα παιδιά εργατικής προέλευσης επιλέγουν δουλειές της εργατικής τάξης. Αθήνα: Gutenberg
Giroux, H. (2010), "Θεωρίες Αναπαραγωγή και Αντίστασης στη Νέα Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης", στο Π. Γούναρη 7 Γ. Γρόλλιος (επιμ.) Κριτική Παιδαγωγική. Αθήνα: Gutenberg.
Φύλο και Εκπαίδευση:
Arnot, M. (2004), Διαδικασίες Αναπαραγωγή του Φύλου. Εκπαιδευτική Θεωρία και φεμινιστικές πολιτικές. Αθήνα: Μεταίχμιο.
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Στο εισαγωγικό αυτό το βιβλίο η Άννα Φραγκουδάκη παρουσιάζει ευσύνοπτα τις θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στο σχολείο. Το βιβλίο περιλαμβάνει επίσης μεταφρασμένα αποσπάσματα από κλασικά κείμενα της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης
-
-
Στη 1η συνάντηση κάναμε μια γενική εισαγωγή στην προβληματική του μαθήματος βλέποντας τις βασικές θεματικές που θα μας απασχολήσουν και τις βασικές κοινωνιολογικές προσεγγίσεις που θα εξετάσουμε.
Διαπιστώσαμε ότι η εκπαίδευση συγκροτεί ένα διεπιστημονικό πεδίο, στο οποίο συναντιώνται διαφορετικές επιστήμες και ότι από την πλευρά της η κοινωνιολογία της εκπαίδευσης εξετάζει την εκπαίδευση ως κοινωνικό φαινόμενο. Στη συνέχεια, θέσαμε μια σειρά από ερωτήματα που μας απασχολούν γύρω από την εκπαίδευση και συζητήσαμε κατά πόσο είναι κοινωνιολογικά ερωτήματα.
Στη συνέχεια ξεκινήσαμε τη διερεύνηση του πεδίου της εκπαίδευσης θέτωντας δύο ερωτήματα:
- Τι είναι η εκπαίδευση; Και αναλύσαμε τους ορισμούς που έχουν διατυπώσει ο Durkheim και ο Bourdieu.
- Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης στις νεωτερικές κοινωνίες και πώς αυτή διαφέρει από την εκπαίδευση στις προνεωτερικές κοινωνίες;
-
Στη 2η συνάντηση ασχοληθήκαμε με το εξής ερώτημα:
1. Ποίοι είναι οι ιδεολογικοί, κοινωνικοί, οικονομικού και πολιτικοί λόγοι που οδήγησαν στη διοαμόρφωση των σύγχρονων εκπαιδευτικών συστημάτων;
Στην πραγμάτευση του παραπάνω ερωτήματος εξετάσαμε διαφορετικές προσεγγίσεις για τη βασική αιτία διαμόρφωσης των σύγχρονων εκπαιδευτικών συστημάτων διαπιστώνοντας τη δυσκολία να ανάγουμε τη διαμόρφωση της σύγχρονης εκπαίδευσης σε μία, μοναδική, βασική αιτία.
Έτσι, καταλήξαμε στην ανάγκη για μια μη αναγωγιστική προσέγγιση που θα εντάσσει τη διαμόρφωση της σύγχρονης εκπαίδευσης στο πλαίσιο της συγκρότησης του νεωτερικού εθνικού-κράτους λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες στη διαμόρφωση και την ανάπτυξη των επιμέρους εθνών-κρατών.
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το 2ο κεφάλαιο του βιβλίου του Andy Green (2010) Εκπαίδευση και Συγκρότηση του Κράτους (LC71 G7516 2010) στο οποίο εξετάζει κριτικά τη φιλελεύθερη, τη λειτουργιστική και τη μαρξιστική προσέγγιση, όπως και την βεμπεριανή προσέγγιση της Archer.
Η πρώτη κατακρίνεται ως ιδεαλιστική. Η δεύτερη και η τρίτη απορρίπτονται ως αναγωγιστικές αν και αναγνωρίζεται η σημαντική τους συμβολή. Αν και αναπτύσσει μια νέα οπτική, η τέταρτη κατακρίνεται διότι παραβλέπει τις κοινωνικές καταβολές της ανάδυσης των εκπαιδευτικών συστημάτων.
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Στο αρχείο αυτό θα βρείτε το 3ο κεφάλαιο του βιβλίου του Andy Green Εκπαίδευση και συγκρότηση του Κράτους στο οποίο αναπτύσσει τις θέσεις για τους τρεις παράγοντες που συνετέλεσαν στην ανάδυση των σύγχρονων εκπαιδευτικών συστημάτων
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Στο συγκεκριμένο κεφάλαιο από το βιβλίο του E.P. Thompson (2018) Η συγκρότηση της αγγλικής εργατικής τάξης (HD8389 .T5616 2018) περιγράφεται η παιδική εργασία στην Αγγλία του 18ου και του 19ου αιώνα.
Μέσα από την ανάλυση της παιδικής εργασίας μπορούμε να αντιληφθούμε την απουσία της εκπαίδευσης των παιδιών της εργατικής τάξης, αλλά και τα έντονα προβλήματα που δημιουργούσε η προλεταριοποίηση και η αστικοποίηση του πληθυσμού στη ζωή των οικογενειών και των παιδιών.
Συνεπώς, η βιομηχανική ανάπτυξη και η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν σήμαιναν αυτονόητα την ανάπτυξη της εκπαίδευσης. Ήταν η ριζοσπαστικοποίηση της εργατικής τάξης και η κινητοποίηση μερίδας της αστικής τάξης που επέφερε την καθιέρωση της εκπαίδευσης στην Αγγλία
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το βιβλίο Δύσκολοι Καιροί του Ντίκενς φωτίζει τη δυσχερή θέση των ανδρών, των γυναικών και των παιδιών των οποίων οι ζωές ανατράπηκαν από τη Βιομηχανική Επανάσταση στη δεκαετία του 1840. Ενήλικες και παιδιά, εγκλωβισμένοι σε εργοστάσια και σχολεία, υποχρεούνται σε σκληρές συνθήκες ζωής, όπου η φαντασία και η ψυχαγωγία είναι απαγορευμένες λέξεις. Άνθρωποι που στερούνται κάθε προσωπικής ελευθερίας, δέσμιοι ενός απάνθρωπου και άτεγκτου συστήματος, που έχει σκοπό να τσακίσει το φρόνημά τους.Αν και διαποτισμένο από έναν ιδεαλισμό που δημιουργεί εύκολα και συγκινησιακά φορτισμένα δίπολα, το βιβλίο Δύσκολοι Καιροί μας προσφέρει μια γλαφυρή εικόνα για το σχολείο στην Αγγλία του 19ου αιώνα. Ένα έργο πολιτικής σάτιρας που βάζει στο στόχαστρό του την ανθρώπινη καταπίεση.
-
Άνοιξε: Τετάρτη, 1 Οκτωβρίου 2025, 10:30 PMΛήξη: Τετάρτη, 15 Οκτωβρίου 2025, 3:00 PMΟι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Μελετήστε τα παρακάτω κείμενα:
- Durkheim, E. (1978). Οι κανόνες της κοινωνιολογικής μεθόδου. Λ.Μ. Μουσούρου (μετ.). Το κεφάλαιο 5 "Κανόνες για την εξήγηση των ικοινωνικών γεγονότων"
- Durkheim, E. (2014). Η εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης. Η. Αθανασιάδης (μετ). Αλεξάνδρεια : Τα κεφάλαια 2 και 3
και γράψτε ένα μικρό κείμενο (έως 400 λέξεις) με θέμα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται ο Durkheim τη σχέση Κοινωνίας και εκπαίδευσης.
Για να διαπραγματευτείτε ολοκληρωμένα το θέμα προσπαθήστε να απαντήσετε στα εξής ερωτήματα:
- Πώς πρέπει η κοινωνιολογία να εξηγεί τη γέννηση και τη διαμόρφωση του θεσμού της εκπαίδευσης;
- Μπορεί να αλλάξει η εκπαίδευση την κοινωνία; Ή ισχύει το αντίστροφο; Οι κοινωνικές αλλαγές επιφέρουν και εκπαιδευτικές αλλάγες
Τα βιβλία που πρέπει να μελετήσετε θα τα βρείτε σε ηλεκτρονική μορφή στην πλατφόρμα και σε έντυπη στη βιβλιοθήκη.
Η εργασία πρέπει να είναι γραμμένη με Times New Roman, μεγέθους 12 και πλήρη στοίχιση.
Η κατάθεση των εργασιών γίνεται ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ μέσω της πλατφόρμας. Εργασίες που στέλνονται στο mail μου δεν θα λαμβάνονται υπόψη.
Η βαθμολόγηση της εργασίας θα γίνεται μόνο αν είστε παρούσες / παρόντες στην επόμενη συνάντηση
-
-
Στη 3η συνάντηση συζητήσαμε το έργο του Emile Durkheim αναφορικά με την εκπαίδευση.
Διαπιστώσαμε ότι σύμφωνα με την κοινωνιολογική μέθοδο που αναπτύσσει πρέπει κάθε κοινωνικό φαινόμενο να ορισθεί και να εξηγηθεί τόσο αιτιακά όσο και λειτουργικά. Αναφορικά με την αιτιακή ερμηνεία της εκπαίδευσης επιμείναμε στην άποψη του Durkheim ότι οι εκπαιδευτικές αλλαγές ακολουθούν τις κοινωνικές αλλαγές, ενώ αναφορικά με τη λειτουργική ερμηνεία της εκπαίδευσης διαπιστώσαμε ότι η εκπαίδευση πρέπει να επιτελεί ένα διπλό ρόλο. Πρώτον, να κοινωνικοποιεί όλα τα παιδιά σε βασικές κοινές αξίες και γνώσεις, ώστε να προωθεί την ομοιογενοποίηση του πληθυσμού και δεύτερον, να διαφοροποιείται ανάλογα με τις ιδιαίτερες κοινωνικές ομάδες στις οποίες ανήκει το παιδί, ώστε να επιτυγχάνεται η απαραίτητη κοινωνική διαφοροποίηση.
Κείμενα για την εκπαίδευση στο έργο του Durkheim:
1. Durkheim, Em. (2012). Εκπαίδευση και Κοινωνιολογία, Αθήνα: εκδ. Γρηγόρης
2. Durkheim, Em. (2014). Η εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης, Αθήνα: Αλεξάνδρεια
3. Durkheim, Em. (2017). Ηθική και εκπαίδευση, Αθήνα: εκδ. Γρηγόρης
-
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το 1ο κεφάλαιο από το βιβλίο του Durkheim Εκπαίδευση και Κοινωνιολογία στο οποίο εξετάζει τη φύση και τον ρόλο της εκπαίδευσης
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το 2ο και το 3ο κεφάλαιο του βιβλίου του Durkheim στα οποία εξηγεί τη μετάβαση από την εκπαίδευση της αρχαιότητας σε αυτήν του Μεσαίωνα
-
Άνοιξε: Τετάρτη, 15 Οκτωβρίου 2025, 1:00 AMΛήξη: Τετάρτη, 22 Οκτωβρίου 2025, 3:30 PMΟι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Μελετήστε το κείμενο του Parsons (1959) Η σχολική τάξη ως κοινωνικό σύστημα: Μερικές από τις λειτουργίες στην αμερικάνικη κοινωνία από το βιβλίο της Φραγκουδάκη (1985) Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης και κάντε μια περίληψη έως 800 λέξεις στην οποία θα φαίνονται οι σημαντικότερες θέσεις του συγγραφέα.
Τα παρακάτω ερωτήματα θα σας βοηθήσουν στην περίληψη:
1. Πώς κατανοείται η κοινωνικοποίηση;
2. Σε τι διαφέρει η κοινωνικοποίηση εντός της οικογένειας από αυτήν εντός του σχολείου;
3. Πώς κατανοείται η σχολική επιτυχία και πώς σχετίζεται με την κοινωνικοποίηση και την κοινωνική διαφοροποίηση;
4. Είναι η εκπαίδευση ένας αξιοκρατικός μηχανισμός επιλογής; Και αν ναι, που οφείλεται αυτό;
Το κείμενο της περίληψης πρέπει να είναι γραμμένο σε Times New Roman με μέγεθος γραμματοσειράς 12, διάστιχο 1,5 και σε πλήρη στοίχιση.
Η εργασία υποβάλεται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας elearn και μόνο.
-
-
Στη 4η συνάντηση εξετάσαμε το έργο του T. Parsons ενός από τους βασικότερους εκπροσώπους του δομολειτουργισμού.
Ο Parsons, όπως και ολόκληρο το ρεύμα του δομολειτουργισμού, δίνουν έμφαση στην ανάλυση της κοινωνικής λειτουργίας του εκπαιδευτικού θεσμού και διακρίνει δύο βασικές λειτουργίες: 1. την κοινωνικοποίηση των παιδιών και 2. την κοινωνική επιλογή. Αν και διακριτές, οι δύο αυτές λειτουργίες συνδέονται στενά μεταξύ τους.
Κείμενα του Parsons για εκπαίδευση:
1. Parsons, T. (1977). The evolution of societies, (ed. J. Toby). Prentice-Hall, New Jersey.
2. Parsons, T. (1985). «Η σχολική τάξη ως κοινωνικό σύστημα: μερικές από τις λειτουργίες της στην αμερικάνικη κοινωνία», στο Αν. Φραγκουδάκη, Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στην εκπαίδευση. Παπαζήσης, Αθήνα.
-
-
Βασική θέση των δομολειτουργιστών είναι ότι η εκπαίδευση αποτελεί μια αξιοκρατική διαδικασία. Όλα τα παιδιά εκκινούν από μια κοινή αφετηρία και ανάλογα την ατομική τους επίδοση (ως συνδυασμός ικανότητας και προσπάθειας) επιτυγχάνουν εκπαιδευτικά και καταλαμβάνουν τις ανάλογες θέσεις στην κοινωνική ιεραρχία. Η θέση αυτή διαμορφώνει και τη βασική εικόνα που έχουμε για την εκπαίδευση.
Στη σημερινή συνάντηση αναρωτηθήκαμε κατά πόσο αυτή η εικόνα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Διαπιστώσαμε ότι από μια σειρά ερευνών σε διαφορετικά χώρες και σε διαφορετικούς περιόδους φαίνεται ότι υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ σχολικής αποτυχίας και κοινωνικής προέλευσης των παιδιών.
Επιλεγμένα κείμενα:
1. Φραγκουδάκη, Α. (1985). Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στο σχολείο. Αθήνα: Παπαζήση και ειδικότερα το κεφάλαιο "Επίδοση στο σχολείο και Κοινωνική προέλευση"
2. Μαλούτας, Θ. (2015). "Διαγενεακή αναπαραγωγή της κοινωνικής ανισότητας. Ανιχνευτική διερεύνηση της πρόσβασης των νέων στην εκπαίδευση και το επάγγελμα στα απογραφικά δεδομένα του 2001και του 2011", στο Η κοινωνιολογία της εκπαίδευσης στην Ελλάδα (Θ. Θάνος, επιμ.). Αθήνα: Gutenberg.
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Σημειώσεις της Άννας Φραγκουδάκη για το μάθημα "Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης" που διδάχθηκε στο Τ.Ε.Α.Π.Η του ΕΚΠΑ κατά το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017.
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
-
-
Στη συνάντηση αυτής της εβδομάδας καταπιαστήκαμε με τις θεωρίες άμεσης αναπαραγωγής, οι οποίες προσπάθησαν μέσα από μαρξιστικές προσεγγίσεις να ερμηνεύσουν την ισχυρή συσχέτιση σχολικής αποτυχίας και κοινωνικής προέλευσης των παιδιών.
Αν και προέρχονται από διαφορετικά ρεύματα της μαρξιστικής σκέψης, οι μαρξιστές κοινωνιολόγοι συμφωνούν ότι το σχολείο αποτελεί έναν μηχανισμό αναπαραγωγής των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής. Η αναπαραγωγική αυτή λειτουργία του σχολείου επιτυχγάνεται με δύο τρόπους: 1) Με την αναπαραγωγή της κυρίαρχης ιδεολογίας και 2) Με την ταξικά άνιση κοινωνική κατανομή των παιδιών.
Στο πλαίσιο του μαθήματος θα εστιάσουμε στο έργο του Γάλλου στρουκτουραλιστή Luis Althusser (Αλτουσέρ) και στο έργο των Αμερικάνων Bowles και Gintis.
Κείμενα:
1. Αλτουσέρ, Λ. (1990). "Ιδεολογία και Ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους", στο Θέσεις (Ξ. Γιαταγάνας). Αθήνα: Θεμέλιο.
2. Bowles, S. & Gintis, H. (2011). Schooling in Capitalist America. Educational Reform and the Cotrandiction of Economic Life. Illinois: Haymarket Books.
Για μια κριτική προσέγγιση από την οπτική ενός μαρξιστικού φεμινισμού
3. Arnot, M. (2006). Διαδικασίες αναπαραγωγής του φύλου. Εκπαιδευτική θεωρία και φεμινιστικές πολιτικές (επιμ. Β. Δεληγιάννη-Κουιμτζή). Αθήνα: Μεταίχμιο.
Για μια ανάλυση της ελληνικής εκπαίδευσης από μαρξιστική σκοπιές:
1. Τσουκαλάς, Κ. (1982). Εξάρτηση και Αναπαραγωγή. Ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα (1830 - 1922). Αθήνα: Θεμέλιο.
2. Μπουζάκης Σ. (2006). Νεοελληνική εκπαίδευση, 1821 - 1998: εξαρτημένη ανάπτυξη. Αθήνα: Gutenberg.
-
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το συγκεκριμένο αρχείο είναι το 2ο κεφάλαιο από το βιβλίο Arnot, M. (2006) Διαδικασίες αναπαραγωγής του φύλου, εκδ. Μεταίχμιο, στο οποίο η συγγραφέας ασκεί κριτική στο έργο των Bowles και Gintis για την αποκλειστική επικέντρωσή τους στο ζήτημα των τάξεων και στην παράβλεψη της σημασίας της έμφυλης ανισότητας και των έμφυλων διακρίσεων στην εκπαίδευση.
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Στο συγκεκριμένο αρχείο θα βρείτε το 10ο κεφάλαιο από το βιβλίο Arnot, M. (2006). Διαδικασίες αναπαραγωγής φύλου, εκδ. Μεταίχμιο, στο οποίο η συγγραφέας προτείνει μια θετική μεν, αλλά κριτική αποδοχή του έργου των Bowles και Gintis.
Συμφωνεί μαζί τους για τη στενή σύνδεση εκπαίδευσης και οικονομίας και προτείνει πώς αυτή πρέπει να θέτει το βασικό πλαίσιο εργασίας της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης. Ωστόσο, υποστηρίζει ότι:
1. Οι Bowles και Gintis παραβλέπουν τη σημασία του φύλου και της φυλής στην αναπαραγωγή των παραγωγικών σχέσεων.
2. Η δομή της οικονομίας στα τέλη του 20ου και στις αρχές του 21ου αιώνα έχει αλλάξει σε σχέση με τη δομή που επικρατούσε το 70. Η αλλαγή αυτή επέφερε και αλλαγές στον τρόπο που η εκπαίδευση συνδέεται με την οικονομία.
-
Άνοιξε: Τετάρτη, 5 Νοεμβρίου 2025, 12:00 AMΛήξη: Τετάρτη, 12 Νοεμβρίου 2025, 5:00 PMΟι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Για την 3η προσθετική εργασία θα πρέπει να μελετήσετε δύο κείμενα του Βρετανού κοινωνιολόγου Basil Bernstein. Συγκεκριμένα πρέπει να διαβάσετε τα εξής κείμενα:
- Κοινωνική τάξη και γλωσσική ανάπτυξη: μια θεωρία της κοινωνικής μάθησης.
- Κοινωνιογλωσσική προσέγγιση της κοινωνικοποίησης με αναφορά στη σχολική επίδοση.
Και τα δύο κείμενα μπορείτε να τα βρείτε στο βιβλίο της Άννας Φραγκουδάκη που είναι αναρτημένο στην ενότητα Γενικά του μαθήματος (σελίδες 393 - 468).
Αφού μελετήσετε τα κείμενα να γράψετε ένα κείμενο στο οποίο να αναπτύσσεται τη βασική θέση του Bernstein αναφορικά με τη σύνδεση της κοινωνικής τάξης με την κοινωνικοποίηση εντός της οικογένειας, τη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού και την επίδοσή του στο σχολείο.
Το κείμενο να είναι έως 1.000 λέξεις γραμμένο με Times New Roman 12άρι, σε πλήρη στοίχιση και με 1,5 διάστιχο.
Για την προσμέτρηση της εργασίας είναι αναγκαία η παρουσία σας στη συνάντηση στις 12.11.
-
-
Στην 8η συνάντηση του μαθήματος καταπιαστήκαμε με το έργο του Βρετανού κοινωνιολόγου Basil Bernstein.
Ο Bernstein επιχειρεί να αναπτύξει μια συνθετική προσέγγιση η οποία θα είναι σε θέση να ερμηνεύσει τη συσχέτιση σχολικής επιτυχίας και κοινωνικής προέλευσης τόσο σε μάκρο-κοινωνιολογικό όσο και σε μίκρο-κοινωνιολογικό επίπεδο. Σε αυτήν την κατεύθυνση ανέπτυξε την έννοια του γλωσσικού κώδικα ως τρόπου οργάνωσης της επικοινωνίας και τη σχέση του με την κοινωνική δομή και την κοινωνικοποίηση του παιδιού εντός της οικογένειας.
Κείμενα:
1. Bernstein, B. (1985). "Κοινωνιογλωσσική προσέγγιση της κοινωνικοποίησης με αναφορά στη σχολική επίδοση", στο Α. Φραγκουδάκη (επιμ.) Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. Θεωρίες για την κοινωνική ανισότητα στο σχολείο. Αθήνα: Παπαζήσης.
2. Bernstein, B. (1989). Παιδαγωγικοί κώδικες και κοινωνικός έλεγχος (Ι. Σόλομων επιμ.). Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
-
-
Στην 9η συνάντηση αναλύσαμε το έργο του Γάλλου κοινωνιολόγου Bourdieu.
Ο Bourdieu κατανοεί το σχολείο ως ένα μηχανισμό συμβολικής βίας, ο οποίος επιβάλλει με τρόπο αυθαίρετο σημασίες μιας αυθαίρετης εξουσίας.
Επιπλέον, υποστηρίζει ότι η σύνδεση μεταξύ σχολικής επιτυχίας και κοινωνικής προέλευσης πρέπει να εξηγηθεί μέσω του μορφωτικού ή πολιτισμικού κεφαλαίου της οικογένειας, το οποίο επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύξουν συγκεκριμένες στάσεις, προτιμήσεις και πρακτικές αβίαστα και ωσμωτικά μέσω της κοινωνικοποίησής τους.
Κείμενα:
1. Borudieu, P. & Passeron, J. (1996). Οι κληρονόμοι. Οι φοιτητές και η κουλτούρα. (μτφ. Ν. Παναγιωτόπουλος, Μ. Βιδάλη). Αθήνα: Καρδαμίτσα.
2. Borudieu, P. & Passeron, J. (2014). Η αναπαραγωγή. Στοιχεία για μια θεωρία του εκπαιδευτικού συστήματος. (μτφ. Γ. Καράμπελας). Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
3. Λαμπίρη - Δημάκη, Ι. & Παναγιωτόπουλος, Ν. (επιμ.) (1994). Pierre Bourdieu. Κοινωνιολογία της παιδείας. Αθήνα: Δελφίνι και Καρδαμίτσα.
-
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το κλασικό πια βιβλίο των Bourdieu και Passeron για την αναπαραγωγή της κοινωνικής ανισότητας μέσω της εκπαίδευσης, η οποία αξιολογεί θετικά χωρίς ποτέ να διδάσκει την ελεύθερη κουλτούρα των ανώτερων κοινωνικά τάξεων.
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί μια συλλογή κειμένων για την κοινωνιολογική σκέψη του Pierre Bourdieu.
-
Άνοιξε: Πέμπτη, 20 Νοεμβρίου 2025, 12:18 PMΛήξη: Τετάρτη, 26 Νοεμβρίου 2025, 3:30 PMΟι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Να μελετήσετε προσεκτικά τα επισυναπτόμενα αρχεία και να γράψετε ένα κείμενο το οποίο θα περιλαμβάνει τους παρακάτω τους παρακάτω άξονες:
- Πώς κατανοείται το φύλο από την Arnot;
- Τι σημαίνει κώδικας φύλου και πώς χρησιμοποιείται αυτή η έννοια για την ανάλυση της εκπαίδευσης;
- Πώς αναπαρίσταται το γυναικείο φύλο στα σχολικά εγχειρίδια γενικά και πώς στα βιβλία των θετικών επιστημών στο ελληνικό δημοτικό σχολείο;
-
-
Στη συνάντηση καταπιαστήκαμε με το ζήτημα της εκπαίδευσης ως μηχανισμού αναπαραγωγής έμφυλων ανισοτήτων και διακρίσεων.
Αρχικά αναφερθήκαμε στην έννοια του κοινωνικού φύλου και του σχολικού κώδικα φύλου.
Στη συνέχεια είδαμε ιστορικά τους παράγοντες που συνέβαλλαν στη βελτίωση της εκπαίδευσης των γυναικών και την εξασφάλιση περισσότερης έμφυλης ισότητας στην εκπαίδευση.
Τέλος, αναλύσαμε διαφορετικά στοιχεία της σχολικής καθημερινότητας (σχολική γνώση, σχολικά βιβλία, πρακτικές εκπαιδευτικών) τα οποία αναπαράγουν έμφυλες διακρίσεις και στερεότυπα.
Κείμενα:
1. Θάνος, Θ. & Κογκίδου, Δ. (2022). Φύλο και εκπαίδευση. Για μια Συμπεριληπτική Εκπαίδευση Χωρίς βία και Διακρίσεις. Θεσσαλονίκη: Τζιόλα
2. Albisetti, C.J. (2019). Η δευτεροβάθμια εκπαίδευση των κοριτσιών στον Δυτικό κόσμο. (Κ. Δαλακούρα & Κ. Σάκκα, Μετ). Αθήνα: Gutenberg
3. Πλιόγκου Β., Κανταρτζή Ε., & Τριανταφύλλου Μ. (2017). Έμφυλες αναπαραστάσεις στα σχολικά εγχειρίδια θετικής κατεύθυνσης των δύο τελευταίων τάξεων του Δημοτικού σχολείου. Έρευνα στην Εκπαίδευση, 6(1), 140–160. https://doi.org/10.12681/hjre.11940
4. Δαλακούρα, Κ., Ζιώγου & Καταστεργίου, Σ. (2015). Η εκπαίδευση των γυναικών και οι γυναίκες στην εκπαίδευση (18ος – 20ος αιώνας). Κοινωνικοί, ιδεολογικοί, εκπαιδευτικοί μετασχηματισμοί και η γυναικεία παρέμβαση.
5. Arnot, M. (2006). Διαδικασίες αναπαραγωγής φύλου, εκδ. Μεταίχμιο.
6. Πολίτης, Φ. (2006). Οι «ανδρικές ταυτότητες» στο σχολείο. Ετεροσεξουαλικότητα, ομοφυλοφοβία και μισογυνισμός. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το 4ο κεφάλαιο από το βιβλίο της Arnot, M. (2006), Διαδικασίες αναπαραγωγής του φύλου, εκδ. Μεταίχμιο.
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Το 9ο κεφάλαιο από το βιβλίο της Arnot, M. (2006), Διαδικασίες αναπαραγωγής του φύλου, εκδ. Μεταίχμιο, στο οποίο μεταξύ άλλων η συγγραφέας αναλύει τους παράγοντες που συνέβαλλαν στην αμφισβήτηση των βικτοριανών αξιών στην εκπαίδευση και στη βελτίωση της εκπαίδευσης των γυναικών
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Άρθρο για τις κοινωνικές αναπαραστάσεις των φύλων στα σχολικά βιβλία της θετικής κατεύθυνσης των δύο τελευταίων τάξεων του δημοτικού σχολείου
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
-
-
Στη συνάντηση αυτή της εβδομάδας αναφερθήκαμε στις μίκρο-κοινωνιολογικές προσεγγίσεις στην κοινωνιολογία της εκπαίδευσης, οι οποίες ασκούν κριτική στις δομικές αναλύσεις τόσο του φανξιοναλισμού όσο και του μαρξισμού. Εμπνεόμενες από τη φαινομενολογία, την εθνομεθοδολογία και τη συμβολική διάδραση εστιάζουν τον ερευνητικό τους φακό στη σχολική καθημερινότητα και επιχειρούν να περιγράψουν και να κατανοήσουν τη δράση όσων εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία.
-
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
-
-
Στην 11η συνάντηση του εξαμήνου συζητήσαμε για την Νέα Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης η οποία αναπτύχθηκε από θεωρητικούς, όπως ο Young και ο Benrstein και η οποία εστίασε στην κοινωνιολογική ανάλυση της σχολικής γνώσης.
Η Νέα Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης έδειξε ότι η σχολική γνώση δεν είναι ουδέτερη, ούτε προκύπτει ως μια απλοποιημένη μορφή της επιστημονικής γνώσης, αλλά ότι επιλέγεται, οργανώνεται και ιεραρχείται με βάση τον συσχετισμό των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων εντός του κράτους.
Ενδεικτική βιβλιογραφία στα ελληνικά:
- Whitty, G. (2007). Κοινωνιολογία και Σχολική Γνώση, (Μετ. Ε. Πολιτοπούλου). Επίκεντρο.
- Apple, M. (2008). Επίσημη Γνώση, (Μετ. Μ. Μπατίλας). Επίκεντρο
- Φραγκουδάκη, Α. & Δραγώνα, Θ. (1997). Τι είναι η πατρίδα μας; Αλεξάνδρεια
- Μπουζάκης, Σ. & Κανταρτζή, Ε. (2019). Τα σχολικά εγχειρίδια της ιστορίας του Δημοτικού Σχολείου (1917 - 2017). Gutenberg
-
-
-
Οι φοιτητές πρέπει ναΕπισήμανση ως ολοκληρωμένου
Τα θέματα αυτά είναι ενδεικτικά και έχουν ως σκοπό να υποστηρίξουν τις φοιτήτριες και τους φοιτητές στην προετοιμασία τους για τις εξετάσεις. Σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν το σύνολο των πιθανών θεμάτων
-
-