Σύστημα Ηλεκτρονικής Μάθησης Πανεπιστημίου Κρήτης

Το μάθημα εισάγει στο αντικείμενο «Περιβάλλον, Κοινωνία, Τεχνολογία» ως μέρος του διεπιστημονικού πεδίου «Επιστήμη, Τεχνολογία, Κοινωνία / Σπουδές Επιστήμης και Τεχνολογίας» (γνωστό διεθνώς με τον αγγλικό όρο Science, Technology, Society/Science and Technology Studies – STS) . Το πεδίο αυτό μας παρέχει τις βασικές έννοιες, τα μεθοδολογικά εργαλεία και τις θεωρητικές αφετηρίες για τη μελέτη της αλληλεπίδρασης επιστήμης, τεχνολογίας και περιβάλλοντος. Αυτό γίνεται με μια διεπιστημονική σύνθεση συμβολών κυρίως από την κοινωνιολογία, την ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης και της τεχνολογίας, αλλά και από ένα εύρος κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών.

Το κύριο ζητούμενο του μαθήματος είναι διττό.

Από την μία, είναι προφανές ότι η τεχνολογία έχει επιδράσει καταλυτικά στο περιβάλλον και σε ότι θεωρείται «φυσικό». Δεν είναι ίδιο το περιβάλλον με αυτό που υπήρχε αιώνες πριν (π.χ. πριν τη Βιομηχανική Επανάσταση) ή ακόμα και με αυτό που υπήρχε πριν από την δημιουργία της ατομικής βόμβας και την ευρεία αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας. Η φύση δεν είναι μόνο τα ζώα και τα φυτά αλλά στον ορισμό προστίθενται και άλλες πτυχές, όπως είναι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της καθημερινότητάς μας ή οι συνέπειες από την επιλογή μίας τεχνολογίας έναντι μιας άλλης (π.χ. πως διαφοροποιείται το «φυσικό» περιβάλλον ενός νησιού του Αιγαίου που χρησιμοποιεί  τεχνολογίες καύσης ή ανανεώσιμες πηγές για την παραγωγή ενέργειας). Συνεπώς, η τεχνολογία έχει διευρύνει την έννοια του «φυσικού».

Από την άλλη, οι φοιτητές/τριες καλούνται να κατανοήσουν ότι η γνώση μας για το περιβάλλον, η αναπαράσταση αυτού και το τι νοείται ως «περιβαλλοντικό πρόβλημα» δεν είναι ανεξάρτητα από την επιστήμη και την τεχνολογία. Οι σχέσεις μας με το περιβάλλον διαμεσολαβούνται (και) από τα τεχνοκοινωνικά συστήματα, δηλαδή από δομές επιστήμης και τεχνολογίας που συμβάλουν καθοριστικά στην παραγωγή, οργάνωση και προσβασιμότητα της γνώσης για το τι είναι «φυσικό». Αυτές οι υποδομές γνώσεις αποτελούνται από τεχνολογίες παρατήρησης, μοντέλα, δεδομένα, αλγορίθμους και υπολογιστικά μοντέλα. Επίσης, αποτελούνται από επιστημονικούς θεσμούς (π.χ. IPCC για το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής). Η κατανόηση μας για το τι είναι περιβάλλον θα ήταν σίγουρα διαφορετική χωρίς αυτούς τους «διαμεσολαβητές». Επομένως, είναι αναγκαία η ανάλυση του ρόλου της επιστήμης και της τεχνολογίας στην παρακολούθηση της εκάστοτε περιβαλλοντικής μεταβολής, στον εντοπισμό ενός περιβαλλοντικού προβλήματος και κυρίως στη διαμόρφωση τεχνολογικών και επιστημονικών επιλύσεων.

Τα παραπάνω συνάδουν στην κατανόηση και ανάλυση του τρόπου με τον οποίο «συμπαράγωνται» ή «συνδιαμορφώνονται» η κοινωνία και η φύση και του κομβικού ρόλου της τεχνολογίας εντός τους. Σε αυτό το πλαίσιο, το μάθημα στοχεύει στην αποτύπωση και μελέτη των κοινωνικοπεριβαλλοντικών σχέσεων αλλά και των μεταβολών τους. Οι μεταβολές αυτές είναι ιστορικές και επηρεάζονται από πολιτισμικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς, τεχνολογικούς και άλλους παράγοντες. Όμως, δεν είναι ενιαίες και συνεπώς έχει σημασία και η ανάδειξη των γεωγραφικών και τοπικών χαρακτηριστικών και διαφοροποιήσεων.

Η εστίαση του μαθήματος αφορά την περίοδο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (και ειδικά τα τελευταία 35 χρόνια), κατά την οποία τα περιβαλλοντικά ζητήματα εισήλθαν, με επιταχυνόμενο ρυθμό, στον δημόσιο διάλογο και διερευνήθηκαν τόσο στο επιστημονικό όσο και στο κοινωνικοπολιτικό/οικονομικό πεδίο.

Τελικά, στο μάθημα διερευνώνται ερωτήματα που έχουν να κάνουν με:

α)    την ιστορική διαμόρφωση εννοιών όπως το περιβάλλον, η φύση, οι φυσικοί πόροι και πηγές,

β)     τα σύγχρονα περιβαλλοντικά ερωτήματα και προβλήματα,, από το ενεργειακό μέχρι τα απόβλητα, το νερό κ.α.

γ)     τον ρόλο της τεχνολογίας στα περιβαλλοντικά ερωτήματα,

δ)     την κριτική προσέγγιση των εννοιών και των πολιτικών της βιωσιμότητας και της αειφορίας,

ε)     την συγκρότηση και παρέμβαση  επιστημονικών κοινοτήτων και άλλων κοινωνικών θεσμών που αναφέρονται στην αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης και 

στ)  την συνδιαμόρφωση νέων μορφών ταξικότητας (π.χ. κοινωνικών αποκλεισμών), έμφυλων ή/και φυλετικών διακρίσεων και περιβαλλοντικής κρίσης.

Για τη μελέτη αυτών αξιοποιείται βιβλιογραφία από τα πεδία της Περιβαλλοντικής Κοινωνιολογίας, της Πολιτικής Οικολογίας, των Περιβαλλοντικών Ανθρωπιστικών Επιστημών, της Κοινωνικής Γεωγραφίας και των Σπουδών Επιστήμης και Τεχνολογίας.

Η εικόνα του μαθήματος έχει ληφθεί από τον ιστότοπο του Ινστιτούτο Περιβάλλοντος “High Meadows” του Πανεπιστημίου του Πρίνσετον (ΗΠΑ) και συγκεκριμένα από τη σελίδα https://environment.princeton.edu/news/like-a-natural-system-democracy-faces-collapse-as-polarization-leads-to-loss-of-diversity/ όπου παρουσιάζεται μία σειρά άρθρων που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PNAS το Δεκέμβριο του 2021 και αφορά την πολιτική πόλωση, που παρατηρείται στις ΗΠΑ και τον κόσμο, και οδηγεί σε απώλεια της ποικιλότητας. Σύμφωνα με τα άρθρα, όπως η απώλεια της βιοποικιλότητας απειλεί την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων και τελικά μπορεί να οδηγήσει στην κατάρρευσή τους έτσι και η απώλεια της πολιτικής ποικιλότητας απειλεί την ανθεκτικότητα της δημοκρατίας και τελικά μπορεί να οδηγήσει στην κατάρρευσή της. “Η πόλωση που παρατηρείται επί του παρόντος τόσο εντός όσο και μεταξύ των εθνών υπονομεύει τις προσπάθειες αντιμετώπισης κρίσιμων ζητημάτων που απασχολούν τις κοινωνίες, με σημαντικότερα αυτά που σχετίζονται με το περιβάλλον - από την κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, έως την εμφάνιση πανδημικών ιών όπως ο COVID-19.” αναφέρει ο διευθυντής του Κέντρου για τη Βιοπολυπλοκότητα του Ινστιτούτου.

Ψυχολογία της επιχειρηματικής συμπεριφοράς

Τα τελευταία χρόνια, πλήθος ερευνών δείχνει κάτι ενδιαφέρον: οι επιχειρηματίες αναφέρουν μεγαλύτερη εργασιακή ικανοποίηση σε σύγκριση με τους μισθωτούς εργαζομένους. Γιατί συμβαίνει αυτό; Τι είναι αυτό που κάνει τη διαφορά; Πώς καταφέρνουν να δείχνουν ανθεκτικότητα απέναντι στις προκλήσεις της καθημερινότητας; Και τελικά, ποιες δεξιότητες τούς βοηθούν να δημιουργούν αξία και να νιώθουν ικανοποιημένοι τόσο από την εργασία όσο και από τη ζωή τους γενικότερα;

Η επιχειρηματικότητα συχνά κατανοείται στενά ως η διαδικασία ίδρυσης και διαχείρισης μιας επιχείρησης. Ωστόσο, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο EntreComp, αποτελεί μία από τις οκτώ βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για την επιτυχή καθημερινή ζωή και την επαγγελματική επιτυχία. Σε αυτό το πλαίσιο, το μάθημα στοχεύει να καταδείξει πως η επιχειρηματική νοοτροπία και η ανάληψη πρωτοβουλιών συνδέονται άμεσα με την προσωπική ανάπτυξη και τις επαγγελματικές επιτυχίες.

Σε ποιους απευθύνεται

Το μάθημα έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι προσβάσιμο και ελκυστικό για φοιτητές και φοιτήτριες όλων των Τμημάτων του Πανεπιστημίου Κρήτης, από το 4ο εξάμηνο και μετά, συνδυάζοντας στοιχεία ψυχολογίας, επιχειρηματικής σκέψης και ανάπτυξης στρατηγικών δεξιοτήτων.

Τι θα μάθεις

Στόχος του μαθήματος είναι να σου δώσει την ευκαιρία να κατανοήσεις τις σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις γύρω από την ψυχολογία της επιχειρηματικής συμπεριφοράς, τόσο ως ικανότητα όσο και ως διαδικασία που οδηγεί στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας (και όχι μόνο οικονομικής). Παράλληλα, θα έχεις την ευκαιρία να αυτοαξιολογήσεις τις δικές σου προσωπικές ικανότητες μέσα από αυτό το πρίσμα.

Κεντρικός πυλώνας του μαθήματος είναι η αξιολόγηση και ενίσχυση των δυνάμεων του χαρακτήρα, όπως αυτές ορίζονται από τη Θεωρία της Θετικής Ψυχολογίας: περιέργεια, δημιουργικότητα, αυτοέλεγχος, επιμονή, συναισθηματική νοημοσύνη, ανθεκτικότητα στις αποτυχίες και διαχείριση κινδύνων. Πρόκειται για παράγοντες κρίσιμους όχι μόνο για τους επιχειρηματίες, αλλά για κάθε επαγγελματία. Θα εξετάσουμε πώς αυτές οι δυνάμεις συνδέονται με την αναγνώριση ιδεών και ευκαιριών, την ανάληψη πρωτοβουλιών και τη διαχείριση των προσωπικών σου πόρων.

Πώς λειτουργεί το μάθημα

Πρόκειται για ένα απαιτητικό μάθημα (6 ECTS) που βασίζεται στην ενεργή συμμετοχή σου. Η αξιολόγηση γίνεται αποκλειστικά μέσα από ατομικές και ομαδικές εργασίες , χωρίς τελικές εξετάσεις. Αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί να δουλέψεις σταθερά καθ' όλη τη διάρκεια του εξαμήνου, αλλά με τρόπο που θα σου επιτρέψει να εφαρμόσεις όσα μαθαίνεις σε πραγματικές προκλήσεις.

Μέσα από ποικίλες δραστηριότητες — αυτοαξιολογήσεις με έγκυρα εργαλεία, παρακολούθηση επιλεγμένων ταινιών και ομαδικές εργασίες — θα έχεις την ευκαιρία να αναγνωρίσεις και να αναλύσεις τις δυνάμεις του χαρακτήρα σου, καθώς και να συνεργαστείς με συμφοιτητές και συμφοιτήτριες από διαφορετικά Τμήματα του Πανεπιστημίου Κρήτης. Το μάθημα λειτουργεί σε πλατφόρμες που ενισχύουν τη δια-Τμηματική συνεργασία μεταξύ των Σχολών Ρεθύμνου και Ηρακλείου.

Βασικός στόχος είναι η ανάπτυξη κρίσιμων δεξιοτήτων που θα σε ωφελήσουν τόσο στην επαγγελματική όσο και στην προσωπική σου πορεία — ανεξάρτητα από το αντικείμενο σπουδών σου.

Πρακτικές πληροφορίες | Εαρινό εξάμηνο 2025-2026

Οι διαλέξεις διεξάγονται ταυτόχρονα σε Ρέθυμνο και Ηράκλειο, κάθε Πέμπτη 11:30 – 14:30, μέσω αίθουσας τηλεκπαίδευσης:

Ηράκλειο: Κεντρική Διατμηματική Αίθουσα Τηλεκπαίδευσης Ε130, κτίριο Τμήματος Μαθηματικών και Εφαρμοσμένων Μαθηματικών, Πανεπιστημιούπολη Βουτών. Οδηγίες πρόσβασης

Ρέθυμνο: Αίθουσα Δ2-Α, Πανεπιστημιούπολη Γάλλου. Οδηγίες πρόσβασης

Οι εγγεγραμμένοι στο μάθημα  φοιτητές μπορούν να επικοινωνήσουν με τον διδάσκοντα για το κλειδί αυτοεγγραφής.

Στόχος του μαθήματος είναι η ανάλυση του όλο και μεγαλύτερου ρόλου που παίζει η μεσοποιημένη επικοινωνία μέσω διαδικτύου στις μετανεωτερικές κοινωνίες. Ο κυβερνοχώρος εξασφαλίζει στο ευρύ κοινό ενημέρωση και διαδραστική επικοινωνία φτηνή, γρήγορη και παγκόσμια. Οι δυνατότητες δικτύωσης πέραν των γεωγραφικών περιορισμών δημιουργούν εικονικούς χώρους και ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα. Τα θέματα που θα εξεταστούν περιστρέφονται γύρω από στις εξής άξονες: τεχνολογία και οικονομία του διαδικτύου, πολιτισμικές πρακτικές και ταυτότητες, κοινωνικός έλεγχος και επιτήρηση, πολιτική επικοινωνία και διαντίδραση, εικονικές κοινότητες και συλλογική δράση. Θα αναλυθεί κυρίως πώς το διαδίκτυο μεταβάλλει την έννοια του χρόνου και του χώρου, των σχέσεων και το αίσθημα του ανήκειν μέσα από την ύπαρξη διαδικτυακών κοινοτήτων. Στις ποια είναι η σχέση στις «πραγματικής» και στις «εικονικής» πραγματικότητας, ο ρόλος των επιμέρους ταυτοτήτων και των κοινωνικών σχέσεων στην αλληλόδραση μέσω υπολογιστή.