ΕΚΠ348 Ειδικά θέματα στην Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης και της ετερότητας

Το σεμινάριο εξετάζει κρίσιμα και σύγχρονα ζητήματα στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης, εστιάζοντας ιδιαίτερα στη διασταύρωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με την ετερότητα. Θα διερευνήσουμε πώς κοινωνικές ανισότητες, πολιτισμικές διαφορές, ζητήματα ταυτότητας (φύλο, εθνικότητα, θρησκεία, αναπηρία, σεξουαλικός προσανατολισμός) και δομικοί παράγοντες διαμορφώνουν τις εκπαιδευτικές εμπειρίες και τα αποτελέσματα. Το σεμινάριο θα ενθαρρύνει τους φοιτητές να αναλύσουν κριτικά τις θεωρητικές προσεγγίσεις και να εξερευνήσουν εμπειρικά δεδομένα, προκειμένου να κατανοήσουν τις προκλήσεις και τις δυνατότητες της εκπαίδευσης σε μια όλο και πιο ποικιλόμορφη κοινωνία.

Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

• Αναγνωρίζουν και να αναλύουν τις βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης που πραγματεύονται θέματα εκπαίδευσης και ανισότητας.
• Κατανοούν πώς η ετερότητα εκφράζεται και διαχειρίζεται εντός του εκπαιδευτικού συστήματος και ειδικότερα το μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας από μονοπολιτισμική σε πολυπολιτισμική.
• Εφαρμόζουν κοινωνιολογικές έννοιες για την κριτική ανάλυση εκπαιδευτικών πολιτικών και πρακτικών.
• Εκπονούν μικροέρευνες ή βιβλιογραφικές επισκοπήσεις σε εξειδικευμένα θέματα της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης και της ετερότητας.
• Αναπτύσσουν δεξιότητες κριτικής σκέψης, έρευνας και παρουσίασης.

Μέσα από εισαγωγικές διαλέξεις με θεματολογία σχετικά με την εκπαίδευση και τις κοινωνικές ανισότητες, το σχολείο ως θεσμός αναπαραγωγής της κοινωνικής ανισότητας, την έννοια της ετερότητας στην εκπαίδευση με παραδείγματα από το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα (π.χ. μειονότητες, μετανάστες, Ρομά, πρόσφυγες κλπ), την επίδραση της γλώσσας στην εκπαιδευτική επίδοση μαθητών με μεταναστευτικό υπόβαθρο, αλλά κυρίως μέσα από τις εργασίες  των φοιτητριών/ών  θα εξεταστούν είτε με βιβλιογραφικές επισκοπήσεις (αναλυτική παρουσίαση και κριτική αξιολόγηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας πάνω σε ένα θέμα) είτε με μικροέρευνες (π.χ., συνεντεύξεις με εκπαιδευτικούς/μαθητές, ανάλυση σχολικών εγχειριδίων, παρατήρηση τάξης, ανάλυση επίσημων εγγράφων, μικρής κλίμακας έρευνα με ερωτηματολόγια) τα παρακάτω ενδεικτικά θέματα ή και άλλα συναφή που θα προτείνουν οι φοιτήτριες/ές:

1.       Το σχολείο ως θεσμός κοινωνικής αναπαραγωγής: Κριτική επισκόπηση των θεωριών του Bourdieu και του Bernstein.

2.       Η έννοια της συμπερίληψης στην εκπαίδευση: Θεωρητικές και πρακτικές προκλήσεις για μαθητές με αναπηρίες.

3.       Εκπαίδευση και φύλο: Η διαμόρφωση των έμφυλων ταυτοτήτων στο σχολικό περιβάλλον.

4.       Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων.

5.       Η εκπαίδευση των προσφύγων και αιτούντων άσυλο: Προκλήσεις και καλές πρακτικές.

6.       Η θρησκευτική ετερότητα στο ελληνικό σχολείο: Πολιτικές και διαχείριση.

7.       Εκπαίδευση μειονοτήτων σε διάφορα κράτη: σύγκριση πολιτικών και παιδαγωγικών εφαρμογών.

8.       Μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της ετερότητας (ποιοτικές: συνεντεύξεις με μαθητές/γονείς, ποσοτικές: στατιστικές ανισοτήτων, εθνογραφικές: παρατηρήσεις σε σχολεία/δομές/φορείς/οργανώσεις).

Θέματα Μικροερευνών:

1. Απόψεις εκπαιδευτικών: Διερεύνηση των απόψεων εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας/δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σχετικά με τη διαχείριση της ετερότητας στην τάξη τους (μέσω συνεντεύξεων).
2. Εκπαιδευτικές εμπειρίες μαθητών: Συνεντεύξεις με μαθητές από διαφορετικά πολιτισμικά/κοινωνικά υπόβαθρα σχετικά με τις εμπειρίες τους στο σχολείο.
3. Ανάλυση σχολικών εγχειριδίων: Πώς αναπαρίσταται η ετερότητα (π.χ., εθνικές μειονότητες, άτομα με αναπηρία, διαφορετικοί σεξουαλικοί προσανατολισμοί) σε σχολικά εγχειρίδια συγκεκριμένων τάξεων/μαθημάτων.
4. Σχολικό κλίμα και ετερότητα: Παρατήρηση σχολικών δραστηριοτήτων ή/και συνεντεύξεις με διευθυντές/εκπαιδευτικούς σχετικά με τις πρακτικές που εφαρμόζονται για την προώθηση της ένταξης.

Η χρήση της μητρικής γλώσσας στην εκπαίδευση: Μια μικροέρευνα στις απόψεις γονέων/μαθητών/εκπαιδευτικών για την αξία και τις προκλήσεις της διατήρησης της μητρικής γλώσσας.