Το μάθημα εξετάζει την ιστορία του ελληνικού τουρισμού μέσα στο πλαίσιο της ανάπτυξης του ευρωπαϊκού τουρισμού στη διάρκεια του 19ου και 20ού αιώνα. H Ελλάδα σήμερα συγκαταλέγεται στους 15 πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς στον κόσμο και θεωρείται ένας από τους κύριους ευρωπαϊκούς προορισμούς. Σημειώνεται ότι η Ευρώπη δέχεται περισσότερο από το 50% των διεθνών αφίξεων τουρισμού. Ο τουρισμός αποτελεί έναν από τους κύριους τομείς στην οικονομία της χώρας συμβάλλοντας το 2024 στο 22% του ελληνικού ΑΕΠ. Εκατό χρόνια πριν αυτή η εξέλιξη ήταν αδιανόητη. Πως έγινε;
Ο τουρισμός μπορεί να εννοηθεί ως αποτέλεσμα της μεγάλης μεταβολής στην πολιτισμική συγκρότηση του Δυτικού κόσμου μετά την βιομηχανική επανάσταση, με την εκ νέου ανακάλυψη του ελεύθερου χρόνου, του περιηγητισμού, των νέων καταναλωτικών προτύπων και μιας νέας άποψης γύρω από τη υγεία, της σημασίας του νερού ως θεραπευτικού μέσου. Η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας και ο σταδιακός εκσυγχρονισμός της κατά τον 19ο αιώνα, σε συνδυασμό με τα αυξανόμενα εισοδήματα των Δυτικοευρωπαίων και τις μεγάλες τεχνολογικές εξελίξεις στον κλάδο των μεταφορών ιδίως μέσω τρένων και ατμόπλοιων, έκαναν την Ελλάδα ορατή ως τουριστικό προορισμό. Η αρχαία ελληνική κληρονομιά, το φυσικό κάλλος και τα χιλιάδες χιλιόμετρα ακτογραμμής του παράλιου ηπειρωτικού και νησιωτικού χώρου συνέβαλαν σε αυτήν την κατεύθυνση.
Η αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων το 1896 θεωρείται ως η γέννηση του σύγχρονου ελληνικού τουρισμού. Η δεκαετία του 1890 ήταν επίσης η περίοδος που προσδιορίστηκε ως η αρχή των πρώτων καλοκαιρινών θέρετρων στη Δυτική Ευρώπη. Και στα τέλη του 19ου αιώνα, το αρχέτυπο του μεσογειακού τουριστικού προορισμού βρίσκεται στη Νίκαια και στη Γαλλική Ριβιέρα, γνωστή και ως Κυανή Ακτή, Είναι η εποχή της μπελ επόκ όπου πλούσιοι Έλληνες έχτισαν εξοχικές κατοικίες κατά μήκος της ακτογραμμής νότια της Αθήνας, στο Φάληρο, ενώ πολυτελή παραθαλάσσια ξενοδοχεία, χτίστηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα.
Τα ιαματικά λουτρά, μια μακρόχρονη ευρωπαϊκή παράδοση, έγιναν πολύ της μόδας και δημοφιλή στην Ελλάδα μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, σημειώθηκε εκτεταμένη ανάπτυξη των ιαματικών μεταλλικών πηγών και των λουτρόπολης, μαζί με παραθαλάσσια θέρετρα, όπου οι Αθηναίοι «ανακάλυψαν» τα «μπαιν μιξτ», τα μικτά μπάνια ανδρών και γυναικών. Αυτή είναι η εποχή που οι διακοπές κατοχυρώθηκαν ως καθολικό δικαίωμα και η εργατική και η μεσαία τάξη γνώρισαν περισσότερο ελεύθερο χρόνο, μαζί με αυξήσεις της καταναλωτικής ζήτησης. Στη μεταπολεμική περίοδο, η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη σήμαινε ότι οι διακοπές είχαν ήδη καθιερωθεί ως παγκόσμιο δικαίωμα στις περισσότερες βιομηχανικές ευρωπαϊκές χώρες. Αυτή η μεταπολεμική εποχή έγινε μάρτυρας της μετατροπής του τουρισμού από ένα είδος πολυτελείας σε σύμβολο ισότητας στην κοινωνία και του δικαιώματος συμμετοχής σε μια κοινωνία διευρυνόμενης ευδαιμονίας και κατανάλωσης.
Στην Ελλάδα, μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο τουρισμός έγινε εθνική επιλογή της κυβερνητικής πολιτικής για την ελληνική ανάπτυξη. Το ελληνικό κράτος παρείχε το θεσμικό και νομικό πλαίσιο, παράλληλα με τη διαμόρφωση συγκοινωνιακών και ξενοδοχειακών υποδομών. Για το σκοπό αυτό, η ίδρυση του Ελληνικού Εθνικού Οργανισμού Τουρισμού, το 1951, εισήγαγε ένα εκτεταμένο κρατικό πρόγραμμα άμεσης χρηματοδότησης, επενδύσεων και ανάπτυξης τουριστικών υποδομών, το οποίο σύντομα ενισχύθηκε από ιδιωτικές επενδύσεις. Προωθήθηκαν επίσης οι αεροπορικές μεταφορές. Η αγορά της ΤΑΕ, της μικρής ελληνικής εθνικής αεροπορικής εταιρείας από τον Αριστοτέλη Ωνάση το 1957, η μετατροπή της σε Ολυμπιακή Αεροπορία και η επέκταση του εσωτερικού και διεθνούς δικτύου της, διευκόλυναν την κινητικότητα των τουριστών. Τη δεκαετία του 1960, το χαμηλό κόστος ζωής τόσο στην Ισπανία όσο και στην Ελλάδα προσέφερε σημαντικά οφέλη σε σύγκριση με άλλες τοποθεσίες. Ήταν η εποχή των «baby boomers» που ήταν γνωστοί στην Ελλάδα ως «λετσοτουρίστες, δηλαδή νεαροί φοιτητές της μεσαίας και ανώτερης τάξης, μορφωμένοι και διανοούμενοι. H απογείωση του μαζικού τουρισμού μετά τη δεκαετία του 1970 και των μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών διαχειριστών ταξιδιών αναψυχής, των «tour operators», απογείωσε και τον τουρισμό στην Ελλάδα.
- Διδάσκων/Διδάσκουσα: Αγγελική-Χαρίκλεια Χαρλαύτη Tζελίνα Χαρλαύτη