Το μάθημα εξετάζει τις βασικές και σύγχρονες θεωρίες κοινωνικής αλλαγής και ανάπτυξης μέσα από το πεδίο της Κοινωνιολογίας της Ανάπτυξης. Εστιάζει στις κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές διαστάσεις της ανάπτυξης, αναδεικνύοντας τις κοινωνικές ανισότητες, τις παγκόσμιες ιεραρχίες, τις έμφυλες σχέσεις, την παγκοσμιοποίηση και τις κριτικές προσεγγίσεις της νεωτερικότητας. Το μάθημα δίνει έμφαση στην κριτική σκέψη, στη σύγκριση θεωριών και στη σύνδεση της θεωρίας με εμπειρικά παραδείγματα διεθνώς.
Ο τίτλος Θεωρίες Κοινωνικής Αλλαγής και Ανάπτυξης προϋποθέτει τρία πράγματα:
- Θεωρητικές προσεγγίσεις (όχι μόνο περιγραφές)
- Δυναμική κοινωνικών μετασχηματισμών (social change)
- Κριτική κατανόηση της “ανάπτυξης” ως κοινωνικής διαδικασίας
Στην αρχή του μαθήματος παρουσιάζονται βασικές έννοιες και κλασικές θεωρίες της ανάπτυξης, όπως η θεωρία του εκσυγχρονισμού, η οποία συνδέει την ανάπτυξη με την πρόοδο, τη βιομηχανοποίηση και την τεχνολογία, και η θεωρία της εξάρτησης, που τονίζει τις άνισες σχέσεις μεταξύ ανεπτυγμένων και λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών. Εξετάζεται επίσης η θεωρία του παγκόσμιου συστήματος, η οποία εξηγεί πώς ο κόσμος οργανώνεται σε κέντρο, ημι-περιφέρεια και περιφέρεια, δημιουργώντας άνισες ευκαιρίες ανάπτυξης.
Στη συνέχεια, το μάθημα εστιάζει σε πιο ανθρωποκεντρικές προσεγγίσεις, παρουσιάζοντας τη Θεωρία της Ανθρώπινης Ανάπτυξης. Σύμφωνα με αυτήν, η ανάπτυξη αφορά τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, την πρόσβαση στην εκπαίδευση και την υγεία, καθώς και τη δυνατότητα των ανθρώπων να επιλέγουν τη ζωή που θέλουν να ζήσουν. Μέσα από παραδείγματα, οι φοιτητές κατανοούν γιατί το ΑΕΠ δεν αρκεί για να περιγράψει την ευημερία μιας κοινωνίας.
Το μάθημα ολοκληρώνεται με τις μετα-αναπτυξιακές (post-development) θεωρίες, οι οποίες αμφισβητούν την ίδια την έννοια της ανάπτυξης. Οι θεωρίες αυτές υποστηρίζουν ότι τα αναπτυξιακά μοντέλα συχνά επιβάλλονται από τη Δύση και αγνοούν τις ανάγκες, τις αξίες και τις εμπειρίες των τοπικών κοινωνιών.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του μαθήματος, δίνεται έμφαση σε σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα, όπως οι κοινωνικές ανισότητες, το φύλο, η φτώχεια, η παγκοσμιοποίηση, η αγροτική ανάπτυξη και η μετανάστευση. Οι φοιτητές ενθαρρύνονται να συνδέουν τη θεωρία με πραγματικά παραδείγματα και να αναπτύσσουν κριτική σκέψη γύρω από το τι σημαίνει ανάπτυξη και για ποιον.
Στόχος του μαθήματος είναι οι φοιτητές να αποκτήσουν βασικά θεωρητικά εργαλεία, να κατανοήσουν την ανάπτυξη ως κοινωνική και πολιτική διαδικασία και να μπορούν να αξιολογούν διαφορετικές προσεγγίσεις ανάπτυξης από κοινωνιολογική σκοπιά.
Συγγράμματα
l S Hall, D. Held & MacGrew, Η Νεωτερικότητα Σήμερα, εκδ Σαββάλα, 2003.
l J. Martinussen, Κοινωνία Κράτος, Αγορά: Θεωρίες της Ανάπτυξης, εκδ. Σαββάλα, 2007.
l Κείμενα στο e-learn
Αξιολόγηση: Η αξιολόγηση των φοιτητών θα γίνει με γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου που θα περιλαμβάνει ερωτήσεις ανάπτυξης θέματος και πολλαπλής επιλογής.
- Διδάσκων/Διδάσκουσα: Στέλλα Ζαμπαρλούκου
- Διδάσκων/Διδάσκουσα: Ευγενία Πετροπούλου