Σύνοψη
Το μάθημα της Εισαγωγής στην Κοινωνιολογία Ι, μάθημα υποχρεωτικό στο Πρόγραμμα Προπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Κοινωνιολογίας, έχει ως στόχο του τη μύηση των πρωτοετών φοιτητών/φοιτητριών: α) στην ιστορία της κοινωνιολογικής επιστήμης και τους όρους συγκρότησής της, β) στην κατανόηση των βασικών κοινωνιολογικών εννοιών και γ) στην επαφή με τους κεντρικούς τόπους (πεδία) του σύγχρονου κοινωνιολογικού προβληματισμού και της σύγχρονης κοινωνιολογικής έρευνας.
Στο πλαίσιο του μαθήματος, επιδιώκεται η κατανόηση της Κοινωνιολογίας ως εμπειρικής επιστήμης, η οποία μέσω της μεθοδικής έρευνας απαρτίζει θεωρητικά σχήματα για την ερμηνεία ποικίλων κοινωνικών φαινομένων. Η εμπειρική αυτή βάση αποτελεί το κριτήριο διαχωρισμού της κοινωνιολογικής γνώσης από άλλες ερμηνευτικές προσεγγίσεις της ανθρώπινης κατάστασης, της κοινωνίας και του κόσμου.
Τι μελετά όμως η επιστήμη της κοινωνιολογίας; Κατ’ αρχήν μελετά εμπειρικά δεδομένα που αφορούν στην εκάστοτε ερευνούμενη κοινωνική πραγματικότητα. Μελετά εμπειρικά δεδομένα που άπτονται των διαπροσωπικών σχέσεων και των δεσμών που αναπτύσσονται σε ιστορικά προσδιορισμένες χρονικές περιόδους και συγκεκριμένους τόπους. Επίσης μελετά τα είδη και τις μορφές οργάνωσης που ιστορικά αναπτύχθηκαν και αναπτύσσονται για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών. Τέλος μελετά το ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο, την κουλτούρα, εντός της οποίας αρθρώνονται οι ανθρώπινες δράσεις και προσδιορίζονται οι οργανωτικές αποτυπώσεις της. Κι όλα τα παραπάνω ερευνώνται στο πλαίσιο της ιστορικότητας, δηλαδή της ιστορικής διαδρομής των ποικίλων κοινωνικών ενοτήτων που συνηθίζουμε να ονομάζουμε κοινωνίες. Στην κοινωνιολογική γλώσσα, τα παραπάνω, συνοψίζονται σε τρεις διαστάσεις που μπορεί να αρθρωθεί το κοινωνιολογικό εγχείρημα: τη μικρο-κοινωνιολογική διάσταση ή επίπεδο έρευνας, τις προσεγγίσεις του μέσου βεληνεκούς και την επικέντρωση στην μακρο-κοινωνιολογική προοπτική.
Μαθησιακά αποτελέσματα
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/τριες θα έχουν ολοκληρώσει την αφετηριακή τους επαφή με το αντικείμενο της κοινωνιολογίας, στο πλαίσιο του πρώτου κύκλου των σπουδών τους ως πρωτοετείς φοιτητές. Οι γνώσεις που θα αποκομίσουν από τις παραδόσεις του μαθήματος θα τους χρησιμεύσουν στα μαθήματα κατεύθυνσης και τις επιλεγόμενες παραδόσεις στα οποία θα εγγραφούν στα επόμενα εξάμηνα, διανοίγοντας την προοπτική για την σε βάθος μελέτη των επιμέρους πεδίων της επιστήμης. Έχοντας σχηματίσει μια πρώτη βάση γνώσεων γύρω από την πολυπλοκότητα των κοινωνικών φαινομένων θα είναι σε θέση να αρχίσουν να συγκροτούν την ταυτότητά τους ως κοινωνιολόγοι, ενεργοποιώντας θεωρητικά σχήματα και βασικές έννοιες της κοινωνιολογίας για τη διατύπωση ερευνητικών ερωτημάτων που σχετίζονται με τις σύγχρονες όψεις της κοινωνικής συγκρότησης και των κοινωνικών προβλημάτων. Οι φοιτητές μυούμενοι στο εύρος της κοινωνιολογικής θεωρίας και της συναφούς εμπειρικής έρευνας θα είναι σε θέση να πλοηγούνται στην υφιστάμενη βιβλιογραφία και να διατυπώνουν επιχειρήματα και κρίσεις γύρω από τα θέματα αιχμής στην επιστήμη της κοινωνιολογίας και για ζητήματα που άπτονται των σύγχρονων αξιακών και κοινωνικών διακυβευμάτων.
Σύμφωνα με τα παραπάνω θα εφοδιαστούν με γνώσεις και ικανότητες για να διευρύνουν τον γνωστικό τους ορίζοντα και να οργανώσουν την συγκρότηση του προγράμματος σπουδών τους στη βάση των ιδιαίτερων ενδιαφερόντων τους. Ειδικότερα με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος ο φοιτητής/τρια θα είναι σε θέση να:
· Κατανοεί τις θεμελιώδεις θεωρητικές προσεγγίσεις στην κοινωνιολογία.
· Κατανοεί τις βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στις επιμέρους θεωρητικές προσεγγίσεις της κοινωνιολογίας.
· Κατανοεί τη συμβολή της κουλτούρας στη συγκρότηση των κοινωνικών θεσμών, της κοινωνικής δράσης και των κοινωνικών σχέσεων.
· Αναγνωρίζει τη διάκριση ανάμεσα σε εθνοκεντρικές και πολιτισμικά σχετικιστικές προσεγγίσεις των κοινωνικών φαινομένων.
· Κατανοεί τον ρόλο της κοινωνικοποίησης στη συγκρότηση του κοινωνικού Εαυτού και της ατομικής ταυτότητας.
· Κατανοεί την κοινωνικοποιητική διαδικασία στην οποία εμπλέκονται οι πρωτογενείς θεσμοί κοινωνικοποίησης: η οικογένεια και οι εκπαιδευτικοί θεσμοί.
· Γνωρίζει τους όρους συγκρότησης της κοινωνικής δομής και τις εναλλακτικές στην επιστήμη δυνατότητες αναπαράστασής της.
· Αναγνωρίζει τους παράγοντες που διαμορφώνουν τις κοινωνικές ανισότητες στον σύγχρονο κόσμο.
· Κατανοεί τους όρους συγκρότησης των κοινωνικών ομάδων, των οργανώσεων και τις προϋποθέσεις ανάληψης και επιτέλεσης των κοινωνικών ρόλων.
· Γνωρίζει τη θεμελιώδη διάκριση ανάμεσα σε δομή και δράση και τη μεταξύ τους σχέση για την κοινωνική αλλαγή και τη συλλογική δράση.
· Κατανοεί τις όψεις του πολιτικού φαινομένου, τη λειτουργία των πολιτικών θεσμών και των εξουσιαστικών σχέσεων στις νεωτερικές κοινωνίες.
· Αναγνωρίζει τις σύγχρονες όψεις των διαδικασιών της παγκοσμιοποίησης και των σύγχρονων κοινωνικών προβλημάτων που την συνοδεύουν.
Θεματικές ενότητες μαθημάτων
1. Η κοινωνιολογία ως επιστήμη
2. Η κοινωνιολογική φαντασία
3. Οι κλασσικοί της κοινωνιολογίας Ά
4. Οι κλασσικοί της κοινωνιολογίας ΄Β
5. Τα βασικά θεωρητικά ρεύματα στην σύγχρονη κοινωνιολογία
6. Πολιτισμός και της κουλτούρα
7. Κοινωνικοποίηση και κοινωνικές ομάδες
8. Κοινωνιολογία του γάμου και της οικογένειας
9. Κοινωνιολογία της εκπαίδευσης
10. Κράτος, γραφειοκρατία και πολιτική εξουσία
11. Κοινωνικές ανισότητες και κοινωνική διαστρωμάτωση
Προτεινόμενα συγγράμματα
-Hughes, Michael and Kroehler, Carolyn J. 2014. Κοινωνιολογία. Οι Βασικές Έννοιες. Αθήνα: Κριτική (Κωδικός στον Εύδοξο: 41955464).
-Alexander, Jeffrey, Kenneth Thompson, Laura Edles, Νίκος Δεμερτζής. 2016. Σύγχρονη Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία. Αθήνα: Gutenberg (Κωδικός στον Εύδοξο: 50659677).
Ενδεικτική βιβλιογραφία
-Aron, Raymond. 1994. Η εξέλιξη της κοινωνιολογικής σκέψης, 2 τόμοι, μετάφραση Μπάμπης Λυκούδης. Αθήνα: Γνώση.
-Berger, Peter L. 1985. Πρόσκληση στην κοινωνιολογία: Μια ανθρωπιστική προοπτική, μετάφραση Ελένη Τσελέπογλου. Αθήνα: Μπουκουμάνης.
- Giddens, Anthony. 2009. Κοινωνιολογία, μετάφραση-επιμέλεια Δημήτρης Γ. Τσαούσης. Αθήνα: Gutenberg.
- Giddens, Anthony & Sutton, W. Philip. 2025. Βασικές έννοιες στην κοινωνιολογία, μετάφραση-επιμέλεια Α. Καρατζά. Αθήνα: Utopia.
- Mills, C. Wright. 1985. Η κοινωνιολογική φαντασία, επιμέλεια Γ. Η. Χάρης, μετάφραση Ν. Μακρυνικόλα, Σ. Τσακνιάς. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.
Αξιολόγηση φοιτητών
-Γραπτή τελική εξέταση (100%) που περιλαμβάνει: Ερωτήσεις σύντομης ανάπτυξης, κριτικής και συγκριτικής ανασυγκρότησης των θεματικών του μαθήματος.
-Προαιρετικά: ατομική εργασία, ενισχυτική του τελικού βαθμού κατά 20%, εφόσον το γραπτό της τελικής εξέτασης αξιολογείται θετικά.
Επιπλέον βιβλιογραφικές υποδείξεις θα δίδονται στο πλαίσιο των παραδόσεων της κάθε μιας θεματικής ενότητας του μαθήματος. Το υλικό του μαθήματος για την εβδομαδιαία προετοιμασία σας θα αναρτάται στο σύστημα Moodle (https://elearn.uoc.gr/)
- Διδάσκων/Διδάσκουσα: Μιχαήλ Νικολακάκης