Σύστημα Ηλεκτρονικής Μάθησης Πανεπιστημίου Κρήτης

Το Νέο Όργανο των Επιστημών (1620) του Φράνσις Μπέικον (ή Φραγκίσκου Βάκωνα, όπως τον έλεγαν και έγραφαν παλαιότερα) είναι ένα θεμελιακό κείμενο της νεότερης φιλοσοφίας. Προγραμματικά, σκόπευε να αντικαταστήσει το Όργανο του Αριστοτέλη, δηλαδή τη συλλογιστική που ο Μπέικον θεωρούσε στείρα, με μια μέθοδο που υποσχόταν την κατάκτηση νέας εμπειρικής γνώσης. Στην Άσκηση, θα διαβάσουμε προσεκτικά και θα συζητήσουμε τμήματα του έργου, προπάντων την περίφημη «θεωρία των ειδώλων», δηλαδή των ‘βαθιών’ προκαταλήψεων που έχουν την πηγή τους στην ανθρώπινη φύση, στη γλώσσα ή στη φιλοσοφική παράδοση και που εμποδίζουν την πρόσβαση στην αληθινή γνώση.

Τι είναι η γνώση και σε τι διαφέρει από τη γνώμη; Πώς μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για τη γνώση μας; Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη σκεπτικιστική πρόκληση; Υπάρχει ορισμός για τη γνώση; Και από πού πηγάζει αυτή; Έχει όρια; Ποιος ο ρόλος της εμπειρίας για την απόκτησή της; Εμπεριέχει η γνώση μη εμπειρικές συνιστώσες και τι μπορεί αυτές να αφορούν; Πότε οι κρίσεις μας αληθεύουν; Τι είναι αυτό που δικαιολογεί τις πεποιθήσεις μας και υπάρχει απόλυτα επαρκής δικαιολόγηση; Εξαρτάται η δικαιολόγηση αποκλειστικά από τις εσωτερικές νοητικές καταστάσεις και τα περιεχόμενά τους ή μήπως συνεισφέρει σε αυτήν, με κάποιον τρόπο, και ο εξωτερικός κόσμος; Αυτά είναι κάποια από τα ερωτήματα που θα μας απασχολήσουν στο μάθημα «Γνωσιοθεωρία». Θα ξεκινήσουμε την εξέτασή μας με το πρόβλημα του σκεπτικισμού και κάποιους τρόπους αντιμετώπισής του. Θα παρουσιάσουμε τις κυρίαρχες προσεγγίσεις σχετικά με τις πηγές της γνώσης, θα φωτίσουμε τα στοιχεία γύρω από τον παραδοσιακό τριμερή ορισμό της (ως αληθούς δικαιολογημένης πεποίθησης) και θα μιλήσουμε αναλυτικά για τα σχετικά αντιπαραδείγματα που έχουν προταθεί. Στη συνέχεια, θα περάσουμε στο ζήτημα της δικαιολόγησης των πεποιθήσεών μας και, πιο συγκεκριμένα, στις εξτερναλιστικές προσεγγίσεις της θεμελιοκρατίας και του συνεκτικισμού και στις ιντερναλιστικές της αξιοπιστοκρατίας και της αιτιακής θεωρίας. Θα στραφούμε, ακολούθως, στην εξέταση των βασικότερων θεωριών αλήθειας για να ακολουθήσει η πραγμάτευση του προβλήματος της επαγωγής και της απριόρι γνώσης. Τέλος, θα εστιάσουμε την προσοχή μας στο πρόγραμμα φυσικοποίησης της γνωσιολογίας, αλλά και σε κριτικές που έχουν ασκηθεί σχετικά. Συνολικά, το μάθημα θα εισαγάγει με συστηματικό τρόπο τους φοιτητές και τις φοιτήτριες στα ζητήματα της φύσης, των δυνατών πηγών, και των ορίων της γνώσης και θα τους προσφέρει μια καθαρή εικόνα για τον φιλοσοφικό προβληματισμό γύρω από τις εμπλεκόμενες έννοιες της αλήθειας και της δικαιολόγησης των πεποιθήσεων.