Σύστημα Ηλεκτρονικής Μάθησης Πανεπιστημίου Κρήτης

Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή των φοιτητριών/φοιτητών στις διαδικασίες συγκρότησης, τις βασικές έννοιες και τις θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές της ανθρωπολογικής επιστήμης, καθώς και στα κυριότερα πεδία του ανθρωπολογικού στοχασμού.

Ειδικότερα, το μάθημα χωρίζεται σε τέσσερις ευρύτερες ενότητες.

Η πρώτη (εβδομάδες 1-3) αφορά στις ιστορικές διαδικασίες που οδήγησαν στη συγκρότηση της ανθρωπολογικής επιστήμης ως διακριτής ακαδημαϊκής πειθαρχίας στο πλαίσιο των κοινωνικών επιστημών.

Η δεύτερη ενότητα (εβδομάδες 4-5) είναι αφιερωμένη στις διαφορετικές πολιτισμικές εκδοχές της ανθρωπολογίας. Ειδικότερα, εξετάζονται οι ιδιαίτερες επιστημολογικές, θεωρητικές και μεθοδολογικές αφετηρίες, αλλά επίσης οι αλληλεπιδράσεις και οι ανταλλαγές μεταξύ της γερμανικής «Volkskunde/Völkerkunde», της γαλλικής «Ethnologie», της βρετανικής «Social Anthropology» και της αμερικανικής «Cultural Anthropology».

Στην τρίτη ενότητα (εβδομάδες 6-7) εξετάζονται οι θεωρητικές συγκλίσεις και οι μεθοδολογικοί επαναπροσδιορισμοί στο πλαίσιο της σύγχρονης «παγκοσμιοποιημένης» ανθρωπολογίας. Σε ό,τι αφορά στο θεωρητικό επίπεδο, εξετάζονται, συνοπτικά, ρεύματα όπως η συμβολική ανθρωπολογία, η πολιτισμική κριτική, οι μετα-αποικιακές σπουδές, αλλά και η «οντολογική» προσέγγιση. Σε ό,τι αφορά στη μέθοδο, εξετάζεται ο επαναπροσδιορισμός της επιτόπιας εθνογραφικής έρευνας και η ανάδυση πιο σύνθετων, «πολυ-τοπικών» και δυνητικών (virtual) μορφών εθνογραφίας.    

Η τελευταία ενότητα  (εβδομάδες 8-13) αφορά στα βασικά πεδία έρευνας της ανθρωπολογίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις πολιτισμικές και συμβολικές διαστάσεις του ανθρώπινου βίου. Ειδικότερα, εξετάζονται ζητήματα όπως η γλώσσα και τα συστήματα επικοινωνίας, οι μορφές πολιτισμικής έκφρασης και καλλιτεχνικής δημιουργίας,  τα συμβολικά συστήματα, οι ταξινομικές λογικές και η σημασία τους στη συγκρότηση των κοινωνικών ταυτοτήτων, η οικονομία και τα συστήματα ανταλλαγής και, τέλος οι μορφές εννοιολόγησης, οργάνωσης και επιτέλεσης των σχέσεων εξουσίας.

Το μάθημα εστιάζει στην ανάδειξη της επιστήμης της ανθρωπολογίας ως αποτέλεσμα της Δυτικής αποικιοκρατίας. Οι φοιτητές/τριες θα κατανοήσουν τις σύνθετες διαδικασίες (μη)αναγνώρισης και αντιμετώπισης της ανθρώπινης πολιτισμικής ποικιλομορφίας – τη θεώρηση της βιολογίας ως καθοριστικού παράγοντα ή/και την αναγωγή σε περιβαλλοντικούς-οικολογικούς καθορισμούς. Βασική έλλειψη αυτής της παράδοσης ήταν η παραγνώριση, ή και αποσιώπηση, της σημασίας των σχέσεων κυριαρχίας μέσα στις οποίες αναπαράγεται και μετασχηματίζεται η πολιτισμική διαφορά. Συχνά, αν όχι κατά κανόνα, συνέπεια αυτής της ανεπάρκειας ήταν η ρητή ή υπόρρητη ενίσχυση και αναπαραγωγή του κλασσικού ρατσιστικού λόγου που εστιάζει σε υποτιθέμενες βιολογικές διαφορές. Η επιμονή των ρατσιστικών αντιλήψεων και πρακτικών, και η αναζωπύρωσή τους με τη μορφή αυτού που πλέον αποκαλείται “νεορατσισμός”, μεταθέτει την εστίαση από τη βιολογία στην πολιτισμική ετερότητα. Σε αυτό το μάθημα, προτάσσεται η ιστορικότητα της σχέσης μεταξύ Δύσης και Άλλων, δηλαδή της αποικιοκρατίας, ως βασικό ερμηνευτικό πλαίσιο για την κατανόηση της Ετερότητας και ως καταγωγική συνθήκη του ρατσισμού.

Σκοπός αυτού του μαθήματος είναι να προσφέρει μια ευρεία εισαγωγή στην ανθρωπολογία της θρησκείας. Με άλλα λόγια, θα εξετάσουμε τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και πρακτικές από μια διαπολιτισμική προοπτική. Αντλώντας από μια ποικιλία εθνογραφικών μελετών, θα εξετάσουμε τη σχέση που έχει η θρησκεία με όλες τις πτυχές της κοινωνικοπολιτισμικής ζωής, συμπεριλαμβανομένων των θεραπευτικών πρακτικών, του φύλου και της σεξουαλικότητας, της πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης, της φυλής και της εθνικότητας καθώς και της πολιτισμικής αλλαγής. Καθ' όλη τη διάρκεια του μαθήματος, θα αντλήσουμε από σημαντικούς θεωρητικούς για να ανιχνεύσουμε πώς οι προσεγγίσεις στη μελέτη της θρησκείας έχουν αλλάξει με την πάροδο του χρόνου. Τέλος, θα εξετάσουμε τα «νέα θρησκευτικά κινήματα», εξετάζοντας πώς αυτά τα κινήματα μπορούν να βοηθήσουν και να διευρύνουν την κατανόηση της θρησκείας και του ρόλου της στη σύγχρονη κοινωνία.

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η ανθρωπολογική ανάλυση της προνεωτερικής ιερής (θυσιαστικής) βίας και του εξιλαστήριου θύματος. Αρχικά γίνεται μια επισκόπηση των σχετικών ιστορικών και ανθρωπολογικών αναφορών, όπως αυτή του James Frazer (Ο χρυσός κλώνος), και στη συνέχεια εξετάζεται η θεωρητική επεξεργασία του René Girard για την κεντρικότητα της «μιμητικής βίας» και του «μηχανισμού του αποδιοπομπαίου τράγου» στην συγκρότηση και διατήρηση της συνοχής των ανθρώπινων κοινωνιών. Τέλος, επιχειρείται η ανάγνωση σύγχρονων, νεωτερικών μορφών θυματοποιήσης και (ανίερης) βίας που στρέφεται κατά μεταναστών, προσφύγων, μειονοτικών ομάδων, ή άλλων «περιττών» πληθυσμών, με βάση τις παραπάνω έννοιες.

Σεμινάριο