Σύστημα Ηλεκτρονικής Μάθησης Πανεπιστημίου Κρήτης

H ηθική φιλοσοφία της νεότερης εποχής χαρακτηρίζεται από την ιδέα της χειραφέτησής της από τη θεολογική ηθική. Το μάθημα εισφέρει μια συνολική παρουσίαση της νεότερης ηθικής φιλοσοφίας μέχρι και τον 19ο αιώνα, με έμφαση στις ηθικές θεωρίες των εκπροσώπων των δύο μεγάλων φιλοσοφικών ρευμάτων του 17ου και του 18ου αιώνα ήτοι του ορθολογισμού και του εμπειρισμού. Ειδικότερα, το μάθημα μελετά την ηθική σκέψη του T. Hobbes και των επικριτών του, του R. Descartes, του B. Spinoza, του G.W. Leibniz, του J. Locke, του B.Mandeville, του Lord Shaftesbury, του F. Hutchenson, του A. Campbell, του G. Turnbull, του D. Hume, του J.J. Rousseau, του A.Smith, του E. Kant και των J. Bentham και J.S.Mill. 

Γενικός σκοπός του μαθήματος είναι η μελέτη των κοινωνικο-ιστορικών και διανοητικών παραγόντων που διαμόρφωσαν την πρώιμη νεότερη φιλοσοφία, η ανάδειξη των βασικών χαρακτηριστικών της και η εισαγωγή στη σκέψη των σπουδαιότερων εκπροσώπων της.

Τα κύρια θέματα είναι:

Η σχέση της πρώιμης νεότερης φιλοσοφίας με τη θεολογία, με τον ύστερο σχολαστικισμό, με το κίνημα του ουμανισμού, με τις παραδοσιακές σχολές (πλατωνισμός, αριστοτελισμός, σκεπτικισμός, στωικισμός, ατομισμός), με τις νεωτεριστικές απόπειρες του 16^ου αιώνα, με την «επιστημονική επανάσταση».

Τα κύρια χαρακτηριστικά της: η σταδιακή εγκατάλειψη των λατινικών προς όφελος των εθνικών γλωσσών, η αποφυγή του κρυπτικού ύφους και της στριφνής ορολογίας, η σφοδρή κριτική στη φιλοσοφική παράδοση και ιδίως στον σχολαστικό αριστοτελισμό, η δυσπιστία απέναντι στη μεταφυσική, ο διαχωρισμός του φιλοσοφικού λόγου από τη θρησκευτική πίστη, η απόρριψη των ανορθολογικών ρευμάτων (μαγεία, αλχημεία, αστρολογία), ο συντονισμός με τη νεογέννητη «επιστήμη», η οντολογική ανατίμηση του φυσικού κόσμου, ο προσανατολισμός προς την πρακτική χρησιμότητα.

Οι σημαντικότεροι στοχαστές που ξεχώρισαν σε αυτή την πρώιμη φάση: Φράνσις Μπέικον, Ρενέ Ντεκάρτ, Τόμας Χομπς, Πιερ Γκασσαντί. Καθένας από αυτούς τους φιλοσόφους συνδέεται με ιδιαίτερο τρόπο με τη φιλοσοφική παράδοση, ενώ η αντιπαράθεσή τους προοικονομεί την αντιπαράθεση μεταξύ ρασιοναλισμού και εμπειρισμού η οποία θα σημαδέψει την επόμενη περίοδο.

Στο παρόν μάθημα επιχειρείται μια σε βάθος εξερεύνηση του σύγχρονου πολιτικού στοχασμού με ιδιαίτερη έμφαση στις αλληλένδετες έννοιες της ελευθερίας και της δημιουργικότητας. Στόχος του μαθήματος είναι να εξεταστεί η πολυσχιδής σχέση ανάμεσα στη δημιουργικότητα και στην ελευθερία στο πεδίο του πολιτικού στοχασμού και των πολιτικών πρακτικών, και να προσφέρει μια ολοκληρωμένη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι πολιτικές ιδέες, δομές και κατασκευές διαμορφώνουν και διαμορφώνονται από τις διαφορετικές έννοιες και μορφές της ελευθερίας και της δημιουργικότητας. Συνεπώς, μέσα από την αναλυτική και κριτική εξέταση νεωτερικών και σύγχρονων κειμένων, θα διερευνήσουμε πώς ο πολιτικός στοχασμός και οι πολιτικές πρακτικές επηρεάζουν και επηρεάζονται από τις προσωπικές και συλλογικές εκφάνσεις διαφορετικών μορφών της ελευθερίας και της δημιουργικότητας και πώς οι καλλιτεχνικές, λογοτεχνικές, πνευματικές και ευρύτερα καθημερινές δημιουργικές διεργασίες λειτουργούν και ως φορείς πολιτικού αναστοχασμού και μετασχηματισμού. Αρχικά θα εστιάσουμε στην κριτική και (ανα)συγκροτητική μελέτη παραδειγμάτων από διάφορες ιστορικές περιόδους, όπως η Αναγέννηση, ο Διαφωτισμός και τα κινήματα πρωτοπορίας του 20ού αιώνα, ώστε να αναδείξουμε πώς οι δημιουργικές πρακτικές έχουν επηρεάσει και επηρεαστεί από πολιτικές ιδέες και κινήματα. Στη συνέχεια, θα συζητηθούν σύγχρονα ζητήματα, όπως ο ρόλος των ψηφιακών μέσων στις πολιτικές πρακτικές και ο αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης στην ελευθερία και στη δημιουργικότητα, που θα προσεγγισθούν ως οι κύριες πτυχές της ανθρωπινότητάς μας. Θα διερευνήσουμε περιπτώσεις όπου οι δημιουργικές προσπάθειες έχουν προκαλέσει σημαντικές πολιτικές αλλαγές και, αντίθετα, πώς τα πολιτικά περιβάλλοντα έχουν ευνοήσει ή καταπνίξει δημιουργικές πρακτικές. Αυτές οι περιπτωσιολογικές μελέτες θα καλύψουν ποικίλα γεωγραφικά και πολιτισμικά πλαίσια, παρέχοντας μια παγκόσμια προοπτική για τα θέματα που συζητούνται. Θα προβληματιστούμε αναφορικά με τους ρόλους μας ως δημιουργικά πρόσωπα και ως πολιτικοί δρώντες στην κοινωνία, και θα συζητήσουμε σύγχρονες προκλήσεις, όπως η δυναμική ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και ελευθερίας στις σύγχρονες δημοκρατίες, η πολιτική χρήση της ψηφιακότητας και ο ρόλος των στοχαστών και των καλλιτεχνών, ως δημιουργών, στην προώθηση των ιδανικών που αναπτύσσουν την ανθρωπινότητά μας.

Ο 20ος αιώνας υπήρξε ένας αιώνας μεγάλων αλλαγών στον τρόπο που κατανοούμε τον κόσμο. Συντελέστηκαν τεράστια διανοητικά άλματα (επαναστάσεις), ειδικά κατά το πρώτο μισό του αιώνα, τα οποία επηρέασαν —αλλά και επηρεάστηκαν— δραματικά από τη φιλοσοφία.

Στο μάθημα, θα δούμε αυτή την αλληλεπίδραση μεταξύ φιλοσοφίας και επιστήμης, κατά τη διάρκεια σημαντικών εξελίξεων στην επιστημονική σκέψη. Τα γεγονότα που θα εξετάσουμε κορυφώθηκαν σε τρεις συγκεκριμένες επαναστάσεις: μια επανάσταση στον τρόπο που σκεφτόμαστε για τη φύση των μαθηματικών και της λογικής, μια επανάσταση στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τους φυσικούς νόμους, και μια επανάσταση στην υπολογιστική επιστήμη. Και στις τρεις αυτές επαναστάσεις η φιλοσοφία έπαιξε κι αυτή το ρόλο της και, αντίστροφα, η φιλοσοφία επηρεάστηκε σημαντικά από αυτές.